Hee yen! Ne min ye dodecylphenol feerela ye, ɲininkali caman bɛ n na kɔsa in na dodecylphenol tiɲɛni fɛɛrɛw kan. O la, n y’a miiri ko n bɛna waati dɔɔnin ta ka n ka dɔntaw tila ɲɔgɔn na, k’u tiɲɛ cogo la min faamuyali ka nɔgɔn.
Fɔlɔ, an ka kuma dodecylphenol ye min ye. O ye alkilifenɔli sugu dɔ ye, o ye kemikɛlifɛn ye min bɛ kɛ ni fenɔli bololanɛgɛ ye min ni alkili kulu dɔ nɔrɔlen bɛ a la. Dodesilifenɔli ta fan fɛ, alkili kulu ye dodesili cakɛda ye, o ye cakɛda ye min bɛ kɛ ni karɔbɔni 12 ye. Dodesilifenɔli bɛ kɛ ka caya izini baara suguya caman na, i n’a fɔ safinɛw, fɛnɲɛnamafagalanw ani farikolo tangalanw dilanni.
Sisan, an ka don tiɲɛni fɛɛrɛw la. Fɛɛrɛ damadɔ bɛ yen minnu bɛ se ka dodesilifenɔlɔ tiɲɛ, wa a bɛ bɔ a ka sigida cogoyaw de la kosɛbɛ.
1. Biodegradation (Biyodegradation) (Biyodegradation).
Biodegradation ye fɛɛrɛ nafama dɔ ye min bɛ se ka kɛ sababu ye ka dodecylphenol tiɲɛ sigida la. Fɛnɲɛnama misɛnninw, i n’a fɔ banakisɛw ni ɲɛgɛnw, jɔyɔrɔ ka bon o baara in na. O fɛnɲɛnama misɛnnin ninnu bɛ se ka baara kɛ ni dodesilifenol ye i n’a fɔ kabon ni fanga sɔrɔyɔrɔ. U bɛ dodesilifenɔli mɔlikulu tiɲɛ ni anzimu (enzyme) waleyaw ye minnu bɛ tugu ɲɔgɔn na.
Misali la, banakisɛ dɔw bɛ se ka dodesilifenɔli alkili cakɛda oksidan kɛ, ka a surunya dɔɔni dɔɔni. Waati tɛmɛnen kɔfɛ, o mɔlikulu bɛ tila ka kɛ fɛn misɛnninw ye minnu bɛ tiɲɛ nɔgɔya la. Biodegradation hakɛ bɛ se ka ɲɔgɔn ta ka kɛɲɛ ni fɛnw ye i n’a fɔ funteni, pH, ani balofɛnw sɔrɔli. A ka c’a la, funteni minnu ka suma ani pH tɛ minnu na, olu ka teli ka fɛnɲɛnamafagalanw tiɲɛni teliya.
2. Fotow tiɲɛni
Fɔto tiɲɛni bɛ kɛ ni dodesilifenɔli bilala tile yeelen na, kɛrɛnkɛrɛnnenya la, fiɲɛ min bɛ wele ko ultraviolet (UV). UV yeelen fanga bɛrɛ bɛ se ka kemikɛli jɛɲɔgɔnyaw tiɲɛ dodesilifenɔli mɔlikulu kɔnɔ. Ni o kɛra, o mɔlikulu bɛ se ka kɛ ni wale suguya caman ye, i n’a fɔ oksidan ani cleavage.
Oksidan waleyaw bɛ se ka oksizɛni atomuw don molekiyɔmu kɔnɔ, k’a ka kemikaliya cogoya Changer. Cleavage reactions bɛ se ka molecule kari ka kɛ fɛn misɛnninw ye. Fɛn minnu bɛ sɔrɔ fototalan na, olu bɛ se ka kɛ danfara ye ni biyodisiyɔn ta ye. Foto-dɛsɛ ka teli ka kɛ sanfɛjiw la ani fiɲɛ na yɔrɔ minnu na tile yeelen bɛ sɔrɔ yɔrɔ minnu na.
3. Oksidan (Oxidation chimique) (Oxidation chimique).
Oksidan kemikali ye tiɲɛni fɛɛrɛ wɛrɛ ye. Lamini kɔnɔ, oksidan suguya caman bɛ yen i n’a fɔ ozɔni, perokisidi idɔrɔzi ani nɛgɛ ion dɔw. O oksidanw bɛ se ka kɛ ni dodesilifenɔli ye ka a tiɲɛ.
Misali la, ozɔni ye oksidan barikama ye. Ni ozɔni ye ɲɔgɔn sɔrɔ ni dodesilifenɔli ye, a bɛ se ka kɛ ni jɛɲɔgɔnya fila ye minnu bɛ fenɔli bololanɛgɛ ni alkili cakɛda la. O bɛ na ni fɛnw ye minnu bɛ oksidan sɔrɔ, minnu ka teli ka kɛ polari ye ani ji - bɛ wuli ka tɛmɛ dodesilfenol mɔlikulu fɔlɔ kan. O fɛn minnu ka ca ni polar ye, a ka c’a la, olu bɛ tiɲɛ nɔgɔya la ka taa a fɛ walima ka bɔ sigida la.
4. Ji-yɔrɔ-ko (hydrolyse).
Jiboli ye wale ye min na ji molekilɛriw bɛ kemikoro jɛɲɔgɔnyaw tiɲɛ dodesilifenɔli kɔnɔ. Hali ni dodesilifenɔli bɛ se ka jibɔ kɛlɛ kosɛbɛ sigida cogoya la, fɛn dɔw bɛ se ka dɔ fara jibɔ hakɛ kan. Misali la, ni asidi walima basi barikamaw bɛ yen, jikuruw bɔli bɛ se ka teliya.
Asidi cogoyaw la, fenɔli kulu min bɛ dodesilifenɔli la, o bɛ se ka kɛ porotɔni ye, o bɛ kɛ sababu ye ka ji binkanni kɛ o mɔlikulu la. Ni cogoya jɔnjɔnw na, idɔrɔkisidi ionw bɛ se ka ɲɔgɔn sɔrɔ ni mɔlikulu ye, o bɛ na ni jɛɲɔgɔnya dɔw tigɛli ye. Nka, a ka c’a la, jibɔ ye tiɲɛni fɛɛrɛ ye min ka surun ni i y’a suma ni fɛnɲɛnamaw tiɲɛni ni fototacogo ye sigida caman na.
Sisan, mun na a nafa ka bon ka nin tiɲɛni kɛcogo ninnu faamuya? Ayiwa, ka bɔ feerekɛla dɔ ka miiriya la, a b’an dɛmɛ ka dodesilifenɔli ka sigidako siniɲɛsigi faamuya ka ɲɛ. O dɔnniya in nafa ka bon kosɛbɛ walasa an ka fɛn dilannenw bɛ baara kɛ ni u ye cogo la min bɛ dɔ bɔ u nɔ na sigida la.
An ka kiliyanw fɛ, tiɲɛni kɛcogo faamuyali fana bɛ se ka kɛ nafa ye. Ni aw bɛ dodecylphenol kɛ baarakɛminɛn kɛrɛnkɛrɛnnen dɔ la, aw ka kan k’a dɔn a bɛna kɛ cogo min na sigida la a tali kɔfɛ. O bɛ se k’aw dɛmɛ ka desizɔnw ta minnu bɛ kɛ ni kunnafoni ye, nɔgɔw ladonni ni sigida lakanani ko la.
N’aw b’a fɛ ka kunnafoni wɛrɛw sɔrɔ dodecylphenol tiɲɛni sɛgɛsɛgɛliw kan, aw bɛ se ka nin yɔrɔ in lajɛ:4-sɛgɛsɛgɛliwdfgsdfg. A bɛ kunnafoni dɔw di - kɔnɔna na sɛgɛsɛgɛli fɛɛrɛw ni jaabiw kan minnu bɛ tali kɛ dodesilifenɔli tiɲɛni na.
Anw minnu ye dodesilifenɔli feerela ye, an b’an cɛsiri ka fɛnw di minnu ka ɲi kosɛbɛ - ani fana k’a lajɛ ko u bɛ baara kɛ ni u ye cogo la min bɛ sigida lakana. Ni aw bɛ dodesilifenɔli sugu la walima ni ɲininkali dɔw bɛ aw fɛ a nafaw, a kɛcogo, walima a tiɲɛni fɛɛrɛw kan, aw kana siga ka aw bolo da a kan. An b’a fɛ ka baro kɛ n’aw ye ani k’a lajɛ an bɛ se k’aw magow ɲɛ cogo min na. I kɛra - sɛgɛsɛgɛlikɛla fitinin ye wo, walima izini baarakɛyɔrɔba ye wo, an bɛ yan walasa k’i dɛmɛ.
Sɛbɛn minnu bɛ tali kɛ o la
- Schwarzenbach, R. P., Gschwend, P. M., ani Imboden, D. M. (2003) Kalanjɛ ni sɛbɛnni: kalanjɛ ni sɛbɛnni gafew. Laminiko la Chimie organique. Wiley - Dɔnniya ni ɲɔgɔn cɛ dɔnniya.
- Atlas, R. M., ani Bartha, R. (1998) Kalanjɛ ni sɛbɛnni: kalanjɛ ni sɛbɛnni gafew. Mikorobiyɔmuw ka ɲɛnamayako: A jɔnjɔnw ani a kɛcogo. Benjamin Cummings ye baara kɛ.
- Pignatello, J. J., Oliveros, E., ani MacKay, A. (2006) Kalanjɛ ni sɛbɛnni: kalanjɛ ni sɛbɛnni gafew. Oksidan taabolo kɔrɔlenw nɔgɔw tiɲɛni kama minnu sinsinnen bɛ Fenton ka waleyali kan ani a ni o ɲɔgɔnna chimie kan. Seginkanni kɔrɔlenw sigida dɔnniya ni seko ni dɔnko la, 36(1), 1 - 84.
