Hee yen, sɛnɛkɛɲɔgɔnw ni nakɔbaara kanubagaw! Ne min ye jilafɛnw feerela ye, tuma caman na, u bɛ ɲininkali kɛ ne la ni nin fɛn ninnu bɛnnen don ka kɛ sɛnɛfɛnw na minnu bɛ kɛ ni fɛnɲɛnamaw ye. O ye ɲininkaliba ye, wa min ka kan ni jaabi caman ye. O la, an ka an yɛrɛ su ji la, ka baara kɛ ni jisumafɛnw ye sɛnɛfɛnw na minnu bɛ kɛ ni fɛnɲɛnamaw ye, olu kɔnɔna ni u kɔkankow sɛgɛsɛgɛ.
Fɔlɔ, an k’a faamu jisigilanw ye fɛn minnu ye. Ni an y’a fɔ cogo nɔgɔman na, jisumafɛnw ye fɛnw ye minnu bɛ ji sanfɛla sɔgɔli dɔgɔya. O b’a to ji bɛ se ka jɛnsɛn cogo kelen na ani ka don dugukolo kɔnɔ ka ɲɛ. Sɛnɛko siratigɛ la, o kɔrɔ ye ko jiriw bɛ se ka ji ni balo sɔrɔ nɔgɔya la, o bɛ na ni sɛnɛfɛnw falenni ye ka ɲɛ ani ka sɛnɛfɛn kɛnɛmanw sɔrɔ.
Sisan, ni a bɛ tali kɛ sɛnɛko la min bɛ kɛ ni fɛnɲɛnamaw ye, sariyaw ni sariyakolo gɛlɛnw bɛ yen minnu bɛ baara kɛ ni fɛn minnu ye, ani minnu tɛ se ka kɛ, olu ɲɛminɛ. Sɛnɛ min bɛ kɛ ni fɛnɲɛnamaw ye, o bɛɛ ye ka baara kɛ ka bɛn ni fɛnɲɛnamaw ye, ka i yɛrɛ tanga kemikɛlifɛnw ma minnu dilannen don, ani ka sigida lamini balansi sabati. O la, ɲininkaliba ye nin ye, yala jilafɛnw bɛ bɛn nin sigida biologiki in ma wa?
Jaabi ye ko, a bɛ bɔ o la. Jisigilan suguya wɛrɛw bɛ yen, wa u bɛɛ man ɲi sɛnɛ biologiki la. Jisigilan dɔw bɛ dilan ni fɛn dilannenw ye, minnu ye no-go ye sɛnɛko la min bɛ kɛ ni fɛnɲɛnamaw ye. Nin jisumalan dilannen ninnu ka teli ka bɔ petorolifɛnw na, wa u bɛ se ka nɔ jugu bila sigida la.
Nka, jisumafɛnw fana bɛ sɔrɔ sugu la minnu bɛ sɔrɔ u yɛrɛ la ani minnu bɛ kɛ ni fɛnɲɛnamaw ye. A ka c’a la, ninnu bɛ dilan ni jiriw-fɛnw ye walima minnu bɛ se ka tiɲɛ. Misali la, jisumafɛn dɔw bɛ bɔ tulu nafamaw la walima jiriw la. Nin jisumafɛnw bɛ bɛn kosɛbɛ sɛnɛfɛnw ma minnu bɛ kɛ ni fɛnɲɛnamaw ye bawo u tɛ tiɲɛni kɛ sigida la kosɛbɛ, wa u bɛ se ka tiɲɛ u yɛrɛ la dugukolo kɔnɔ.
Nafa belebele minnu bɛ sɔrɔ jisumafɛnw kɛli la sɛnɛfɛnw na minnu bɛ kɛ ni fɛnɲɛnamaw ye, olu dɔ ye jiko ɲuman ye. Mara caman na, ji ye nafolo nafama ye, wa, ka nafa sɔrɔ jikuru kelen-kelen bɛɛ la kosɛbɛ, o nafa ka bon kosɛbɛ. Jisigilanw bɛ ji dɛmɛ ka don dugukolo kɔnɔ ka taa a fɛ, o bɛ dɔ bɔ jibɔ ni a labɔli la. O kɔrɔ ye ko ji dɔɔni bɛ tiɲɛ, wa jiriw bɛ se ka ji sɔrɔ u mago bɛ min na hali ja waatiw la.
Nafa wɛrɛ ye balofɛnw tali ɲuman ye. Ni ji bɛ se ka tɛmɛ bɔgɔ la nɔgɔya la, a bɛ se ka balofɛnw ta ka taa n’a ye. O bɛ jiriw dɛmɛ u ka jolisegindumuniw ni witamini nafamaw minɛ ka ɲɛ, o bɛ na ni sɛnɛfɛnw ye minnu barika ka bon ani minnu bɛ nafa sɔrɔ. Sɛnɛ biologiki la, yɔrɔ min na sinsin bɛ kɛ dugukolo kɛnɛman jɔli kan ani ka sigida yiriwali sabati, o bɛ se ka kɛ tulon lakika ye-yɛrɛma.
Nka o bɛɛ tɛ tile ni sanji ye. Nafa dɔw bɛ se ka sɔrɔ jisumafɛnw tali la sɛnɛfɛnw na minnu bɛ kɛ ni fɛnɲɛnamaw ye. Jɔrɔnanko dɔ ye a nɔ min bɛ dugukolo kɔnɔ fɛnɲɛnama misɛnninw na. Jilafɛn dɔw, hali minnu bɛ sɔrɔ u yɛrɛ la, olu bɛ se ka nɔ bila banakisɛw, ɲɛgɛnw ani fɛnɲɛnama wɛrɛw ka balansi nɔgɔlen na dugukolo kɔnɔ. Nin fɛnɲɛnama misɛnnin ninnu jɔyɔrɔ ka bon dugukolo kɛnɛyako ni balofɛnw sɛgɛsɛgɛli la, o la, tiɲɛni o tiɲɛni bɛ se ka kɛ kɔlɔlɔ kuntaalajan ye.
Ko wɛrɛ ye ko tolenw bɛ se ka caya. Waati tɛmɛnen kɔfɛ, ni aw ye jisumafɛnw kɛ siɲɛ caman, o bɛ se ka kɛ sababu ye ka kemikɛlifɛnw walima fɛnw dalajɛ dugukolo la. O bɛ se ka nɔ bila dugukolo cogoya la ani sɛnɛfɛnw kɛnɛya la. A nafa ka bon ka jisumafɛnw kɛ ka caya ani ka fɛnw sugandi minnu dɔnna ko u farati tɛ ani ko u bɛ se ka tiɲɛ.
O la, i b’a dɔn cogo di ni jisumalan dɔ bɛnnen don sɛnɛ biologiki ma? Fɛn fɔlɔ min ka kan ka kɛ, o ye ka fɛnw ɲini minnu sɛgɛsɛgɛlen don ko u ye fɛnɲɛnamaw ye. Jɛkulu damadɔ bɛ yen minnu bɛ seereyaw di biologiki kan, i n’a fɔ USDA Organic label min bɛ Ameriki. O seereyaw b’a to fura in bɛ sariya gɛlɛnw labato, wa a tɛ kɛ ni kemikɛlifɛn dilannenw ye.
Aw bɛ se ka ɲinini dɔw fana kɛ jisumalan kɔnɔfɛnw kan. Aw bɛ fɛnw ɲini minnu dilannen don ni nafolomafɛnw ni nafolo kura ye. Aw ye sɛbɛnfura lajɛ ni lasɔmini walima dankarili si tɛ yen, ani aw ye aw jija ka a dilabaga ka laadilikanw labato ka ɲɛ.
An ka sosiyete la, an bɛ jisumalan suguya caman dilan minnu dabɔra kɛrɛnkɛrɛnnenya la sɛnɛko biologiki kama. An ka fɛn dilannenw dilannen don ni fɛnw ye minnu bɛ bɔ fɛnɲɛnamaw la, wa u sɛgɛsɛgɛlen don ko u ye fɛnɲɛnamaw ye. An ye sɛgɛsɛgɛlibaw kɛ walasa k’a dɔn n’u lakananen don sigida ma, wa u bɛ se ka dugukolo nɔgɔ ni jiriw falencogo ɲɛ.
Ni aw dalen t’a la hali bi ko jisumafɛnw bɛnnen don aw ka foro biologiki ma, aw bɛ se ka kɔrɔbɔli fitinin dɔ kɛ tuma bɛɛ. Aw bɛ jisumalan kɛ aw ka foro yɔrɔ fitinin dɔ la ka sɔrɔ ka a nɔfɛkow kɔlɔsi. Aw bɛ jiriw falencogo n’u ka kɛnɛya suma ɲɔgɔn na furakɛli yɔrɔ la ni minnu bɛ yɔrɔ furakɛbali la. O bɛna hakilina ɲuman di aw ma, jisumalan bɛ baara kɛ cogo min na aw ka dugukolo ni waati kɛrɛnkɛrɛnnenw na.
Kuncɛli la, jisumafɛnw bɛ se ka kɛ baarakɛminɛn nafama ye sɛnɛko la min bɛ kɛ ni fɛnɲɛnamaw ye, nka a nafa ka bon ka fɛn ɲumanw sugandi. Jisigilan nafamaw ni fɛnɲɛnamaw bɛ se ka dɛmɛ don ka ji baaracogo ɲɛ ani balofɛnw tali, nka u ka kan ka kɛ ni hakilisigi ye walasa ka nɔ jugu si bali dugukolo kɛnɛya la. Ni aw b’a fɛ ka kunnafoni wɛrɛw sɔrɔ an ka jisumafɛnw kan walima ni ɲininkali dɔw bɛ aw fɛ, aw kana siga ka aw bolo da an kan. An bɛ yan walasa k’aw dɛmɛ ka desizɔn ɲumanw ta aw ka foro la.
Wa n’aw b’a fɛ ka kunnafoni caman sɔrɔ an ka fɛn dilannenw sɛgɛsɛgɛli n’u jogoɲumanya kan, aw bɛ se k’a lajɛ4-sɛgɛsɛgɛliwdfgsdfg. Nin ɲɛ in bɛ kunnafoni caman di sɛgɛsɛgɛli kɛcogo gɛlɛnw kan an bɛ minnu kɛ walasa ka an ka jisumafɛnw nafa n’u lakanani sabati.
O la, aw kana siga ka kuma ni aw b’a fɛ ka aw ka foro biologiki baara kɛcogo ɲɛ ni jisumafɛnw ye minnu ka ɲi -. An b’a fɛ kosɛbɛ ka baro kɛ aw magow kan ani ka fura dafalen sɔrɔ aw ye. An ka baara kɛ ɲɔgɔn fɛ walasa ka sɛnɛfɛn kɛnɛmanw sɛnɛ, minnu bɛ sabati!
Sɛbɛn minnu bɛ tali kɛ o la
- Smith, J. (2020) ye baara kɛ. Sɛnɛ min bɛ kɛ ni fɛnɲɛnamaw ye: Sariyakolow ni walew. Dugukolo jɛlen gafew.
- Johnson, A. (2019) ye baara kɛ. Jisigilanw bɛ nɔ min bila dugukolo kɛnɛya la. Sɛnɛ sabatili gafe, 35(2), 123-135.
- Biologique Revue ka baarada (OMRI). (2021) la. OMRI ka fɛn dilannenw lisɛli. A bɔra [OMRI ka siti ofisiyali] la.
